Transparency Watch (TW) - ကမၻာ့လူ႕အခြင့္အေရး ေၾကညာစာတမ္းကို ထုတ္ျပန္ခဲ့တာ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ဆိုရင္ ႏွစ္ေပါင္း ၆၀ ႐ွိခဲ့ပါၿပီ။ ကုလသမဂၢရဲ႕ လူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ မဟာမင္းႀကီး တာ၀န္ကို ထမ္းေဆာင္ခဲ့ဖူးသူ တစ္ေယာက္အေနနဲ႔ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈဟာ အဲဒီ ရည္မွန္းခ်က္အတြက္ အဟန္႔အတား ျပႆနာ တစ္ခုလို႔ ထင္ျမင္ပါသလား။

Mary Robinson (MR) - အေတာ္ေလး ထင္ပါတယ္။ အဲဒီ ႏွစ္ ၆၀ ျပည့္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ အေတာအတြင္းက  အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈေတြနဲ႔ လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္ခံရတဲ့ ျပည္သူေတြ  အတြက္ အေတာ္မ်ားမ်ား ကူညီ တိုက္ဖ်က္ေပးေနတဲ့ Transparency International (TI) အဖြဲ႕နဲ႔ ပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ဖို႔ စိတ္ပါလက္ပါ ႐ွိခဲ့ပါတယ္။ တကယ္လဲ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈနဲ႔ လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြဟာ ဆက္ႏြယ္ေနပါတယ္။

The Elders အဖြဲ႕ (စကားခ်ပ္။ အဆိုပါအဖြဲ႕ကို ေတာင္အာဖရိကမွ နယ္လဆင္မင္ဒဲလား အမွဴးျပဳ၍ ဒတ္စမြန္တူးတူး၊ ကိုဖီအာနန္၊ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္စသည့္ ႏိုင္ငံေက်ာ္ကမၻာ့ႏိုင္ငံေရး ေခါင္းေဆာင္မ်ား ပါ၀င္သည္။ [သံလြင္အိပ္မက္]) အတြက္ “လူသားတိုင္း လူ႕အခြင့္အေရးရွိသည္” ဆိုတဲ့ ကမ္ပိန္းကို ကၽြန္မတို႔ စလုပ္ၾကေတာ့ TI က အမႈေဆာင္အရာ႐ွိခ်ဳပ္ ကိုယ္တိုင္ Cape Town ၿမိဳ႕ ကို လာခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး TI က ဥကၠဌျဖစ္တဲ့ Huguette Labelle နဲ႔ ကၽြန္မတို႔ဟာလည္း ကုလသမဂၢရဲ႕ UN Global Compact မွာ ဘုတ္အဖြဲ႕၀င္ေတြ ျဖစ္ၾကတာေၾကာင့္ လူ႔အခြင့္အေရးဆိုင္ရာနဲ႔ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈဆိုင္ရာ ကိစၥရပ္ေတြရဲ႕ ဆက္စပ္ပတ္သက္မႈေတြကို ပိုမို လုပ္ေဆာင္ၾကဖို႔ တိုက္တြန္းခဲ့ပါတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈေတြေၾကာင့္ လူ႕အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြ ျဖစ္လာႏိုင္တယ္ေလ။

TW - The Elders ရဲ႕ ဦးတည္ခ်က္က “ေၾကာက္ရြံ႕ေနရတဲ့ အခါ သတၱိ႐ွိေအာင္ အားေပးပါ။ ပဋိပကၡေတြ ျဖစ္တဲ့အခါ ေျပလည္မႈ ရေအာင္ လုပ္ေဆာင္ပါ။ စိတ္ပ်က္အားေလ်ာ့မႈ ႀကံဳတဲ့အခါ  ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ကို ယူေဆာင္ေပးပါ” လို႔ ဆိုထားပါတယ္။ ဒီလို လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ဖို႔ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈ ဆိုတဲ့ အဟန္႔အတားကို တိုက္ဖ်က္ဖို႔ ဘယ္လို အစီအစဥ္ေတြ ႐ွိပါသလဲ။

MR - ဒါက ကၽြန္မတို႔တေတြရဲ႕ ပထမဦးဆံုး အစည္းအေ၀းမွာကတည္းက နယ္လဆင္မင္ဒဲလားက ေျပာထားခဲ့ၿပီးသားပါ။ ကၽြန္မတို႔ဟာ ပြင့္လင္း႐ိုးသားမႈ ႐ွိဖို႔၊ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းရဲ႕ ေထာင့္စြန္းမွာ တကြဲတျပား အသံတိတ္ေနရလို႔ ရပ္တည္မႈေပ်ာက္ေနၿပီလို႔ ထင္ေနၾကသူေတြ၊ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈရဲ႕ သားေကာင္ေတြဆီကို ေရာက္ေအာင္ သြားၿပီး သူတို႔ ရင္ထဲက စကားေတြကို နားေထာင္ဖို႔ သူက ေျပာခဲ့ပါတယ္။ က်န္းမာေရးက႑မွာပဲ ျဖစ္ျဖစ္၊ ရဲအဖြဲ႕မွာ ျဖစ္ျဖစ္၊ အစိုးရ အဖြဲ႕အစည္း အတြင္းမွာ ျဖစ္ျဖစ္ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈေတြေၾကာင့္ ႏိုင္ငံက သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြ ခ်မ္းသာေပမယ့္ ျပည္သူ အမ်ားစုဟာ အဲဒီ ႏိုင္ငံပိုင္ သဘာ၀အရင္းအျမစ္ေတြရဲ႕ အက်ိဳးရလဒ္ကို ခံစားခြင့္ မရၾကသူေတြေပါ့။ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္မတို႔ တေတြဟာ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈကို ကန္႔ကြက္ေျပာဆိုဖို႔ အေတာ့္ကို စိတ္အားထက္သန္ၾကပါတယ္။ The Elders အေနနဲ႔လည္း အခုလို ကိစၥရပ္ေတြမွာ ထိေရာက္ေကာင္းမြန္စြာ တံု႔ျပန္သြားဖို႔ ရည္႐ြယ္ထားပါတယ္။

TW - ဆင္းရဲႏြမ္းပါးတဲ့ ႏိုင္ငံေတြအတြက္ ကုလသမဂၢရဲ႕ ေထာင္စုႏွစ္ ရည္မွန္းခ်က္ေတြကို ျပည့္မီေအာင္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္ဖို႔ အႀကံေပးတတ္သူလို႔ ခင္ဗ်ားကို သိထားၾကပါတယ္။ ခုလို ကမၻာလံုးဆိုင္ရာ ေငြေၾကး အၾကပ္အတည္း ျဖစ္ပြားမႈရဲ႕ ဂယက္ဟာ အဲဒါေတြ အေပၚ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ ျဖစ္ေစႏိုင္မလဲ။

MR - အိုင္ယာလန္ကို ၾကည့္ရင္ေတာင္ ကၽြန္မက အရမ္းစိုးရိမ္ေနမိပါေသးတယ္။ ဘတ္ဂ်တ္ ျပႆနာေတြေၾကာင့္ အကူအညီေပးေရး ဘတ္ဂ်တ္ရန္ပံုေငြေတြ ျဖတ္ေတာက္ခံခဲ့ရပါတယ္။ အျခား ႏိုင္ငံေတြမွာလဲ ဒီလိုပဲလို႔ ထင္ပါတယ္။ စားနပ္ရိကၡာ႐ွားပါးမႈ ၾကံဳခဲ့ရစဥ္နဲ႔ ေလာင္စာဆီ ႐ွားပါးမႈ ႀကံဳခဲ့ရစဥ္တုန္းက လိုေပါ့။ ကမၻာ့အဆင္းရဲဆံုး ႏိုင္ငံေတြရဲ႕ လူဦးေရ တိုးပြားမႈေၾကာင့္ ကမၻာႀကီးရဲ႕ လူဦးေရဟာ ၆.၇ ဘီလ်ံကေန ၉ ဘီလ်ံအထိ အခ်ိန္ကာလတိုအတြင္း ေရာက္သြားႏိုင္တယ္ဆိုတာကို ကမၻာ့အခ်မ္းသာဆံုး စာရင္း၀င္ႏိုင္ငံေတြဟာ ေမ့ေလ်ာ့ေနခဲ့ၾကတယ္။ တျခား ကိစၥရပ္ေတြ အျပင္ အဲဒီလူဦးေရ တိုးပြားမႈ ျပႆနာကို သူတို႔ ရွင္းရလိမ့္ဦးမယ္။ ေနာက္ၿပီး အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈကို ထိထိေရာက္ေရာက္ အေရးမယူဘဲ ႐ွိေနဦးမယ္ဆိုရင္ ႏိုင္ငံက ခ်မ္းသာသမွ် တက္တက္စင္ေအာင္ ေျပာင္သြားမွာပဲ။ အမႈထမ္း ယူနီေဖာင္း၀တ္ထားသူေတြ ကိုယ္တိုင္ သူတို႔ရဲ႕ လုပ္ပိုင္ခြင့္ အာဏာကို ေဖာက္ဖ်က္ၿပီ ဆိုရင္ ဒါဟာ လူငယ္ေတြကို အေတာ္အံ့အားသင့္သြားေစမယ္။ ေနာင္မွာေတာ့ ဒီလိုပဲ လုပ္ၾကရမွာလို႔ လူငယ္ေတြက ထင္ျမင္ယံုၾကည္သြားၿပီး ဒါလို လုပ္ရပ္ေတြကို အသားတက် ျဖစ္သြားေစပါလိမ့္မယ္။ ဒါဟာ လက္မခံႏိုင္စရာ ကိစၥပါ။ ေနာက္ၿပီး တရားဥပေဒ စိုးမိုးေရးနဲ႔ လူ႔အခြင့္အေရးေတြကို မ်က္ကြယ္ျပဳၿပီး စနစ္ ၂ မ်ဳိး က်င့္သံုးေနတဲ့ ႏိုင္ငံေတြ ႐ွိေနပါေသးတယ္။  အစိုးရအဖြဲ႕ကို စံႏႈန္းတစ္မ်ဳိးထဲ က်င့္သံုးၿပီး ဥပေဒကို လက္တလံုးျခား မလုပ္ဖို႔၊ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈေတြကို တိုက္ဖ်က္ဖို႔၊ လူ ပီသစြာ လူေနထိုင္ခြင့္ ရဖို႔၊ သဘာ၀ ၀န္းက်င္နဲ႔ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုးတက္မႈ ဆိုင္ရာ လုပ္ငန္းေဆာင္တာေတြကို ခုလို စီးပြားေရးအၾကပ္အတည္း ေတြ႕ႀကံဳရင္ဆိုင္ေနရစဥ္မွာေတာင္ မပ်က္မယြင္းဘဲ ေဆာင္႐ြက္ၾကဖို႔ စသျဖင့္ တိုက္တြန္းႏိုင္မယ့္ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းေတြ အဲဒီႏိုင္ငံေတြမွာ မီွတင္းေနထိုင္သူေတြအၾကား ေပၚေပါက္လာဖို႔ တကယ့္ကို လိုအပ္ပါတယ္။

TW - ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းဆိုတာ တကယ္ေတာ့ ဦးတည္ခ်က္ ေရေရရာရာ မ႐ွိဘဲ ၿပိဳလဲမသြားေအာင္သာ ေဆာင္႐ြက္ေနတဲ့ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ေကာ္ပိုေရး႐ွင္းႀကီးေတြလိုပါပဲလို႔ ေျပာၾကတာေတြ ႐ွိပါတယ္။ အဲဒီလို ေျပာဆိုတာဟာ ဘယ္အထိ မွန္ပါသလဲ။

MR - ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းကို ကၽြန္မကေတာ့ အဆိုးျမင္ၿပီး သံုးသပ္ဖို႔ ေစာပါေသးတယ္။ အိုင္ဒီယာ ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းေတြ ကမၻာအႏွံ႔က လူေတြကို ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းကေန တဆင့္ ဆက္သြယ္ႏိုင္ဖို႔ဆိုတာက ကၽြန္မတို႔ လုပ္ေနတာေတြပဲ မဟုတ္လား။ လူေတြ အင္တာနက္ သံုးလာၾကမယ္။ ေကာ္ပိုေရး႐ွင္းေတြ၊ အစိုးရအဖြဲ႕အစည္းနဲ႔ အျခားသူေတြရဲ႕ အႏိုင္က်င့္မႈေတြကို စံုစမ္းေဖာ္ထုတ္ႏိုင္မယ္ဆိုရင္ ေကာင္းတာေပါ့။ လတ္တေလာမွာေတာ့ ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းလို႔ ေျပာမယ္ဆိုရင္ စီးပြားေရး ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္း အေၾကာင္းပဲ ေျပာေနၾကၿပီး ဒါေတြက ကမၻာ့အခ်မ္းသာဆံုး ႏိုင္ငံႀကီးေတြကိုပဲ အသားေပးေျပာေနၾကတာပါ။ ပါ၀ါ မညီမွ်မႈေတြကေတာ့ ဆက္ၿပီး ျဖစ္ေနဆဲ ဆင္းရဲတဲ့ ႏိုင္ငံေတြဟာလည္း ပိုၿပီး အခ်ိတ္အဆက္မိလာတဲ့ ကမၻာေျမႀကီးဆီကေန အက်ဳိးရလဒ္ေတြ မရဘဲ ႐ွိေနဆဲပါ။ ဒါေပမယ့္ ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းနဲ႔အတူ အခြင့္အလမ္းေတြ ေပၚလာတာေတာ့ အမွန္ပါပဲ။ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလ ၁၆ ရက္ေန႔မွာ ကမၻာတ၀ွမ္းက ၁၁၆.၉ သန္းဟာ ဆင္းရဲမြဲေတမႈ တိုက္ဖ်က္ေရးအတြက္ တညီတညြတ္တည္း မတ္တပ္ရပ္ၿပီး ဆႏၵျပဳခဲ့ၾကတယ္။ (စကားခ်ပ္။ http://standagainstpoverty.org တြင္ အဆိုပါ ဆႏၵျပဳပြဲ အေၾကာင္းကို ဖတ္ရႈႏိုင္ပါတယ္ [သံလြင္အိပ္မက္]) ဒါဟာ ျပန္႔ႀကဲေနတဲ့ စြမ္းအားေတြရဲ႕ စုစည္းမႈ အင္အားပဲေလ။

TW - ဂလိုဘယ္လိုက္ေဇး႐ွင္းရဲ႕ မေကာင္းတဲ့ အခ်က္တစ္ခုက လူကုန္ကူးမႈေတြ တိုးပြားလာျခင္းပဲ။ ဒီလို လူကုန္ကူးဖို႔ရာမွာ ခရီးတေထာက္နားဖို႔ အသံုးခ်ခံေနရတဲ့ တုိင္းျပည္ေတြ အေနနဲ႔ ဘယ္လို တာ၀န္ယူမႈမ်ဳိး ႐ွိတယ္လို႔ ထင္ပါသလဲ။

MR - လူကုန္ကူးျခင္းဆိုတာ စိတ္မခ်မ္းေျမ႕ဖြယ္ရာ အေကာင္းဆံုး လူ႔အခြင့္အေရး ခ်ဳိးေဖာက္မႈေတြထဲက တစ္ခုပါ။ ကၽြန္မ ကုလသမဂၢ လူ႕အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ မဟာမင္းႀကီး တာ၀န္ကို မထမ္းေဆာင္ခင္ အခ်ိန္အထိ လူကုန္ကူးျခင္းရဲ႕ ဆိုးရြားပံုကို သတိမျပဳခဲ့မိဘူး။ ကေမၻာဒီးယားနဲ႔ အာဖရိကႏိုင္ငံတခ်ဳိ႕က လူကုန္ကူးခံခဲ့ရသူတခ်ဳိ႕နဲ႔ စကားေျပာခဲ့ရတာေတြကို ခုထိ မေမ့ေသးပါဘူး။ ဖႏြမ္းပင္မွာ ကၽြန္မနဲ႔ စကားေျပာခြင့္ ရခဲ့တဲ့ အမ်ဳိးသမီးငယ္ေလးဟာ ဇိမ္ခန္းတစ္ခုကို ေရာက္သြားခဲ့ၿပီး လေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာမွ ျပန္ကယ္ႏိုင္ခဲ့ၾကတယ္။ သူ႔ကို ၉ လ အၾကာမွာ ေတြ႕တာေတာင္ သူ႔ရဲ႕ မ်က္လံုးေတြထဲမွာ အျပစ္႐ွိသလို ခံစားေနရတဲ့ အရိပ္အေငြ႕ေတြကို ကၽြန္မေတြ႕ခဲ့ရတယ္။ ဒါနဲ႔ သူ႔ကို ကၽြန္မ ေျပာခဲ့ပါတယ္.. “ကိုယ့္ဘာသာ အျပစ္တင္မေနပါနဲ႔။ တကယ္ေတာ့ မင္းဟာ သိပ္ေတာ္တဲ့ မိန္းမငယ္ေလးပါ။ ငါေလးစားရတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေလးပါကြယ္” လို႔။ ဒီလို ျဖစ္ရတာဟာ လူကုန္ကူးမႈေၾကာင့္ပါပဲ။

ဒီလို ဆိုးရြားလွတဲ့ အႏိုင္က်င့္မႈဟာ လူကုန္ကူးတဲ့ ႏိုင္ငံေတြ၊ လူကုန္ကူးတဲ့ သူေတြ တေထာက္နားရာ ႏိုင္ငံေတြနဲ႔ လူကုန္ကူးလိုက္သူေတြကို လက္ခံထားတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ တာ၀န္႐ွိပါတယ္။ အဲဒီ တာ၀န္ကို နည္းနည္းပဲ ယူတဲ့ ႏိုင္ငံအမ်ားစုဟာ သူတို႔ရဲ႕ လုပ္ရပ္ေတြ အတြက္ အေျပာအဆို လြတ္ေနတုန္းပါ။ ဒါေတြကို မွတ္တမ္းတင္ဖို႔ လိုပါမယ္။ စီးပြားေရးက်ၿပီ ဆုိတာနဲ႔ အမ်ဳိးသမီးေတြနဲ႔ မိန္းကေလးငယ္ေတြကို လူကုန္ကူးတာေတြ မ်ားလာေတာ့တာပဲ။ ဒါေၾကာင့္ ခုလို အခ်ိန္အခါမွာ လူကုန္ကူးမႈေတြ တိုးလာမွာကို ကၽြန္မ အေနနဲ႔ စိုးရိမ္ပါတယ္။ Transparency International အဖြဲ႕ရယ္၊ လူ႕အခြင့္အေရးေဆာင္ရြက္ေနတဲ့ အဖြဲ႕အစည္းေတြရယ္နဲ႔ ပိုၿပီး မွ်တတဲ့ ကမၻာႀကီးကို လိုလားသူေတြ အားလံုးဟာ ဒီလူကုန္ကူးမႈ ကိစၥအေပၚ အေသအခ်ာ အာ႐ံုစိုက္ေဆာင္႐ြက္ၾကဖို႔ ကၽြန္မ လိုလားပါတယ္။