“ဒါနဲ႔ ကိုပီတာ ခင္ဗ်ား ေဆးေရာ မွန္မွန္ေသာက္ရဲ့လားဗ်ာ ခင္ဗ်ားရဲ့ CD4 အေရအတြက္က ေဆးမေသာက္ခင္က ထက္ေတာင္ ထက္၀က္ က်သြားေသးတယ္။”

“ေအာ္ ဆရာရယ္ေသာက္တာမွ ေန႔တိုင္းကို ေသာက္တာ၊ ဒီေလာက္ အအိပ္မက္တဲ့ ကၽြန္ေတာ္တခါတေလ အိပ္ရာထဲ ေရာက္သြားျပီးတာေတာင္ ထေသာက္ေသးတာေလ။ ”

“ကဲ ဒါဆုိလည္း ခင္ဗ်ား ေသာက္တဲ့ အခ်ိန္ေလး ကၽြန္ေတာ့္ကို တစ္ခ်က္ေလာက္ ေျပာျပပါဦးဗ်ာ ”

“အာ ဆရာကလည္း မနက္အိပ္ရာထရင္ တခါ ညေန လမ္းေလွ်ာက္ျပန္လာရင္ တခါေပါ့ ဆရာရဲ့ ”

နာရီအေတာ္ၾကာ နွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပးအျပီးမွာ ေဆးခန္းအတြင္းမွထြက္သြားတဲ့ ကိုပီတာ့ ေက်ာျပင္ကို ၾကည့္ရင္း သက္ျပင္းေမာတစ္ခု ခ်လိုက္မိတယ္။ လူတိုင္းက ေၾကာက္ၾကပါတယ္ဆိုတဲ့ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါပိုးကို ကုူးစက္မခံရေအာင္ ကာကြယ္ဖို႔ ပညာေပးနည္းအမ်ဳိးမ်ဳိး ကမာၻတ၀ွမ္းမွာ ျပဳလုပ္ေနၾကေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔လို ဖြ႕ံျဖိဳးဆဲနိုင္ငံေတြမွာ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္းက ေျခာက္လွန္႔ေနတုန္းပဲမဟုတ္လား။ မတတ္သာလို႔ ေရာဂါ ကူးစက္ခံရ ပါျပီတဲ့ ေဆးကုသမႈကို ဘယ္လိုခံယူရမယ္၊ ေဆးေသာက္ရင္ ဘယ္လိုေသာက္ရမယ္၊ ဘယ္လိုအေျခအေနမွာ ေဆးစ ေသာက္ရေတာ့မယ္၊ ေဆးစ ေသာက္ရင္းမွ ရလာနိုင္တဲ့ အက်ဳိးဆက္ေတြက ဘာေတြ ရွိမယ္ စတာေတြကို ဘယ္သူ႔ကိုေမးလို႔ ေမးရမွန္းမသိတဲ့သူေတြ က ဒုနဲ႔ေဒး။ ေဆးျမီးတိုနဲ႔ ၾကိတ္ကုလို႔ ဆံုးရံႈးရတဲ့ အသက္ေပါင္းကလည္း ေရတြက္လို႔ေတာင္ရမယ္မထင္။

ဖြံ႕ျဖိဳးဆဲနိုင္ငံေတြ ထံုးစံအတိုင္း ေဆးရဖို႔ရာ မလြယ္ကူလွေသာအခ်ိန္မွာ လူကံုထံ အသိုင္းအ၀ိုင္းမွ ကိုပီတာတစ္ေယာက္ ပိုက္ဆံအကုန္အက်ခံကာ ေစာေစာစီးစီး ေဆးကုသခြင့္ရခဲ့ေပမယ့္ နွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပးမႈ အားနည္းခဲ့ရာကေန ေဆးယဥ္ပါးမႈျဖစ္ကာ ခုေတာ့ ဒုတိယတန္းစား ေဆးေတြကိုေသာက္ဖို႔ ျပင္ရပါေတာ့မယ္ မဟုတ္လား။ တေန႔တျခား တစ္စ တစ္စ မ်ားျပားလာတဲ့ ေဆးယဥ္ပါးတဲ့ ျပႆနာဟာ ကၽြန္ေတာ္တို႔လို ဖံြ႕ျဖိဳးဆဲနိုင္ငံမ်ားရဲ့ ကမာၻကို ဘယ္ေလာက္မ်ား ေျခာက္လွန္႔ဦးမလဲဆိုတာ တကယ္ကို မခန္႔မွန္း နိုင္ေလာက္ေအာင္ပါပဲ။

 

တကယ္ေတာ့ HIV (Human Immunodeficiency Virus) ဆိုတာ ခုုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါကို ျဖစ္ေစတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္ ပိုးဆိုတာကို ယခုေခတ္မွာလူအေတာ္မ်ားမ်ား ၾကားသိနားလည္ ေနၾကသလို AIDS ဆိုတာကေတာ့ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ ေၾကာင့္ ျဖစ္ပြား တဲ့ ေရာဂါ လကၡဏာ စု (Acquired Immuno-Deficiency Syndrome) ကို ေခၚဆို တာလည္း လူအေတာ္မ်ားမ်ား နားလည္ေနျပီးျဖစ္ေနပါျပီ။ ကာကြယ္နည္းေတြကိုလည္း လက္ကမ္းစာေဆာင္၊ မဂၢဇင္း၊ အြန္လိုင္း စာမ်က္နွာမ်ား၊ ရုပ္ျမင္သံၾကား စတဲ့ မီဒီယာအမ်ဳိးမ်ဳိးမွာ ၾကားျမင္ဖတ္ရႈနိုင္တာမို႔ ဒီေဆာင္းပါးမွာေတာ့ ကၽြန္ေတာ္အခ်ိန္ေပးျပီး မရွင္းျပေတာ့ပါဘူး။

ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ ကုသတာမဟုတ္ေပမယ့္ ပြားမ်ားမႈကို ရပ္တန္႔ေစတဲ့ ART (Anti Retroviral Therapy) လို႔ေခၚတဲ့ေဆးေတြက အဓိက ေနရာက၀င္ျပိး ပိုးေတြကို မပြားနိုင္ေအာင္ ထိန္းခ်ဳပ္ကုသေပးေနတယ္ဆိုတာကိုေတာ့ အနည္းငယ္ တီးမိေခါက္မိ ရွိမယ္လို႔ ထင္ပါတယ္။ ART ေဆးဆိုတာကေတာ့ HIV ေရာဂါပိုးကို မပြားေအာင္ တားနိုင္တဲ့ မတူညီတဲ့ ေဆးအုပ္စု၂ ခုမွ အနည္းဆံုးေဆး ၃ မ်ဳိးေပါင္းစည္းထားတာကိုေခၚပါတယ္။ HIV ေရာဂါကို ကုသတဲ့ ေဆးအုပ္စုမ်ားစြာရွိပါတယ္။ ယခုလက္ေတြ႕ အသံုးအမ်ားဆံုးအုပ္စုေတြ ကေတာ့

PI (Protease Inhibitor) ေတြျဖစ္ျပီး ေသာက္ရတာ သက္သာလြယ္ကူပါတယ္။ ေဆးေသာက္ခ်ိိ္န္ ရႈပ္ေထြးမႈနည္းသလို ေဆးလံုးေရလည္း နည္းပါတယ္။

NRTI အုပ္စုုမွာေတာ့ Zidovudine (ZDV) Didanosine (DDI) Lamivudine (3TC) Stavudine (d4T) Abacavir (ABC) တို႔ပါ၀င္ျပီး NNRTI အုပ္စုမွာေတာ့ Nevirapine (NVP) Efavirenz (EFV) တို႔ပါ၀င္ပါတယ္။ NtRTI အုပ္စုမွာေတာ့ Tenofovir (TDF) ပါ၀င္ျပီး အသည္းေရာင္ အသား၀ါ ဘီပိုးကိုကုသရာမွာ ထိေရာက္မႈရွိတဲ့အတြက္ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါနဲ႔ အသည္းေရာင္ အသား၀ါပိုး နွစ္မ်ဳိးလံုးရွိတဲ့ လူနာေတြမွာ ပိုေကာင္းပါတယ္။ PI မွာေတာ့ Saquinavir (SQV) Ritonavir (RTV) Lopinavir (LPV) Nelfinavir (NFV) Indinavir (IDV)တို႔ပါ၀င္ျပီး အသံုးအမ်ားဆံုးကေတာ့ Keletra လို႔ေခၚတဲ့ Ritonavir (RTV) Lopinavir (LPV) ေဆးနွစ္မ်ဳိးေပါင္းထားတဲ့အတဲြပါ။

ဖံြ႕ျဖိဳးဆဲနိုင္ငံေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားမွာေတာ့ 2 NRTI (Lamivudine + Zidovudine (or) Stavudine) + 1 NNRTI (Nevirapine (or) Efavirenz)ျဖစ္ျပီး ဒုတိယ ဦးစား ေပး အေနနဲ႔ ကေတာ့ 2 NRTI + 1 PI ကိုသံုးေလ့ရွိပါတယ္။ ပံုမွန္အားျဖင့္ PI အုပ္စုကိုေတာ့ ဒုတိယတန္းစားေဆး အျဖစ္ ခ်န္ထားေလ့ရွိပါတယ္။ NNRTI ေဆးရဲ့ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးေတြမရွိရင္သံုးေလ့မရွိပါဘူး။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ PI အုပ္စုပါတဲ့ေဆးေသာက္တာဟာ NNRTI အုပ္စုပါတဲ့ေဆးေသာက္တာထက္ ေဆးလံုးေရပိုမ်ားတာရယ္ ေနာက္ျပီးေတာ့ တန္ဖိုးကလည္း ၂ဆ ၃ ဆခန့္ ပိုမ်ားတာေၾကာင့္မို႔လို႔ပါ။ ဒီအတြက္ လူနာမ်ားေဆးေသာက္ရသက္သာေစဖို႔နဲ႔ လူနာမ်ားမ်ားကို ကုနိုင္ဖို႔ NRTI NNRTI NtRTI ေဆးအုပ္စုေတြကို ပထမဦးစားေပး ေဆးေတြအေန နဲ႔သံုးတာျဖစ္ပါတယ္။

ART ေဆး၀ါးရဲ့ လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြကို ေဆးပညာေလာကသားေတြ နားလည္ၾကေပမယ့္ သာမန္လူထုအေနနဲ႔ HIV ပိုးကို ထိန္းတာကလဲြျပီး ART ေဆးရဲ့ အေရးၾကီးပံု အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈ ၾကီးမားပံုတို႔ကို မသိရွိၾကပါဘူး။ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ေဆးေက်ာင္းသား ဘ၀မွာ HIV ပိုးဆိုရင္ ေၾကာက္စရာ ေကာင္းတဲ့ ေရာဂါအျဖစ္ သာသိခဲ့ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ အလုပ္သင္ဆရာ၀န္ ဘ၀မွာ သူငယ္ခ်င္းတစ္ေယာက္ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါ ေ၀ဒနာသည္ရဲ့ အပ္ကို စူးမိတဲ့အခါ ေ၀ဒနာသည္မွာသံုးတဲ့ အပ္ကုိစူးမိရင္လည္း ၇၂ နာရီအတြင္းမွာ ေဆး၀ါးတစ္ခ်ဳိ႕ကို တစ္လ ေသာက္ျပီး ေရာဂါမျဖစ္ပြားေအာင္ ကာကြယ္နိုင္တယ္ဆိုတဲ့ ဗဟုသုတတစ္ခုရခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေဆးေတြကေတာ့ ARTေဆးေတြပါပဲ။ အဲဒီအခ်ိန္က စျပီး HIV ေရာဂါကို ART ေဆး၀ါးေတြ နဲ႔ကုသလို႔ရျပီ ဆိုတာကိုလည္းသိခဲ့ပါတယ္။

ေဆးေက်ာင္းျပီးလို႔ အလုပ္စလုပ္တဲ့အခ်ိန္မွာ HIV ေ၀ဒနာသည္ေတြကို ကုသေစာင့္ေရွာက္တဲ့ဘက္မွာပဲ လုပ္ကိုင္ခဲ့တယ္။ ပထမဆံုးေတြ႔ခဲ့ရတဲ့ လူနာေတြကေတာ့ART ေဆး ေပၚစမွာ စတင္ကုသမႈ ခံယူခဲ့ၾကတဲ့ လူနာေတြပါ။ ေနေကာင္းလ်က္ပါဘဲ။သာမန္လူေတြနဲ႔ ဘာမွမထူးျခားပါဘူး။ အလုပ္အကိုင္ေတြ ကိုယ္စီနဲ႔ ေပ်ာ္ရႊင္တဲ့ ဘ၀ကို ပိုင္ဆိုင္ေနၾကပါျပီ။ ဒါေပမယ့္ သူတို႔ ေသာက္ေနတဲ့ေဆးေတြက တစ္ေယာက္နဲ့ တစ္ေယာက္ မတူၾက။ ပါေမာကၡ ကိုေမးၾကည့္ေတာ့ တခ်ဳိ႕ လူနာေတြ က ေဆးယဥ္ပါးေနၾကျပီ ျဖစ္ျပီးတာေၾကာင့္ အသစ္လဲရတာ ။ ဒါေပမယ့္ ပထမဆံုးေသာက္တဲ့ ေဆးက သူ႔တို႔အတြက္ အေကာင္းဆံုးေဆးျဖစ္တယ္လို႔ ဆရာၾကီးကရွင္းျပပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေ၀ဒနာရွင္ဟာ ကိုယ္ပထမဆံုး စသံုးတဲ့ေဆးကို မယဥ္သြားေအာင္ အေလးထားျပီးေသာက္သင့္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။

ေဆးယဥ္ပါး တယ္ဆိုတဲ့ ကိစၥ က အေတာ္ေလး အေရးၾကီးပါတယ္။ ဗိုင္းရပ္စ္၊ဘက္တီးရီးယား၊ မိႈ စတဲ့ ေရာဂါပိုးေတြ က ေဆးကို ယဥ္ပါးသြားျပီဆိုရင္ ေ၀ဒနာရွင္ရဲ့ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ေရာဂါပိုးေတြ အရင္လို ျပန္ျပီး ထၾကြ ေသာင္းက်န္းၾကေတာ့တာပါဘဲ။ HIV ေရာဂါပိုး ဆိုတာ က ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာတစ္စကၠန့္ကို ပိုးေပါင္းသိန္းသန္းခ်ီပြားေနတ့ဲ ပိုးပါ။ ပိုးပြားႏႈန္းျမင့္သလို သက္တမ္း ကလည္း တိုပါတယ္ ။ ပံုမွန္အားျဖင့္ ၆နာရီခန႔္ရွိပါတယ္ ။ ေဆးကုသမႈ မခံယူထားတဲ့ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါ ကူးစက္ခံရတဲ့ ေ၀ဒနာရွင္ေတြမွာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး ထုတ္လုပ္မႈဟာ တစ္ေန႔ကို ၁၀ ကုေဋခန္႔ရွိျပီး အဲဒီအထဲကမွ ၁၀ သန္းခန္႔ဟာ ပံုမမွန္တဲ့ ပိုးေတြ အျဖစ္ထြက္လာတတ္ပါတယ္။ ပံုမမွန္တဲ့ ပိုးေတြထဲကမွ တစ္ခ်ဳိ႕ဟာ ART ေဆးမ်ားကို ယဥ္ပါးနိုင္စြမ္း ရွိလာပါတယ္။

ေဆးယဥ္ပါးမႈဆိုရာမွာလည္း နဂိုရွိရင္းစဲြကိုက ေဆးကို ယဥ္ပါးေနမႈ၊ ဥပမာအားျဖင့္ ၁၉၉၃ နွစ္ဦးပိုင္းေလာက္မွာပဲ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါကူးစက္ျခင္းခံရတဲ့ လူနာေတြမွာ Zidovudine ကိုေဆးယဥ္ပါးတဲ့ ပိုးကိုေတြ႕ရျပီးေနာက္ ၆ နွစ္ၾကာတဲ့အခါ Zidovudine ကိုခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကုထံုးမွာ အဓိက ေဆးတစ္မ်ဳိးအျဖစ္စတင္သံုးစဲြတာကိုေတြ႔ရပါတယ္။ ေနာက္ဥပမာ တစ္ခုကေတာ့ အခ်ဳိ႔ေသာ HIV type 2 ဗိုင္းရပ္စ္ ေတြဟာ NNRTI ေဆးေတြကို ယဥ္ပါးတာေတြ႕ရျပီး အခ်ဳိ႕ေသာ HIV type1 ဗုိင္းရပ္စ္ ကေတာ့ PI နဲ႔ NNRTI ရဲ့ အာနိသင္ကို အနည္းငယ္သာ သက္ေရာက္မႈရွိတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။
 

ေနာက္ထပ္ ေဆးယဥ္ျခင္းတစ္မ်ဳိးကေတာ့ အုပ္စုၾကားေဆးယဥ္ပါးျခင္းပါ။ NRTI နဲ႔ NNRTI တို႔မွာလည္း သူတို႔အုပ္စုၾကား ေဆးယဥ္ပါးျခင္း (cross resistant) ျဖစ္နိုင္စြမ္း ရွိပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ NRTI အုပ္စု ဒါမွမဟုတ္ NNRTI အုပ္စုထဲက ေဆးတစ္မ်ဳိးနဲ႔ ေဆးယဥ္ပါးမႈျဖစ္လွ်င္ အုပ္စုတူထဲက မသံုးဖူးတဲ့ အျခားေဆးတစ္မ်ဳိးေျပာင္းသံုးေပမယ့္ ေဆးယဥ္ပါးမႈျဖစ္နိုင္တဲ့ အခြင့္အေရးအမ်ားၾကီး ရွိသြားပါတယ္။ ART ေဆးနဲ႔ကုသမႈခံယူတဲ့အခါ ေဆးရဲ့အာနိသင္နဲ့ ဗုိင္းရပ္စ္ရဲ့ ပြားႏႈန္းကို ထိန္းခ်ဳပ္လိုက္ရင္ ရွိျပီးသား ပိုးေတြက အလုိလုိေသသြားပါတယ္။ (ဗိုင္းရပ္စ္ရဲ့သဘာ၀အရ ျငိမ္ေနတဲ့ ဗိုင္းရပ္စ္မ်ားကေတာ့ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ အခ်ိန္ကာလၾကာရွည္စြာ ရွိနိုင္ပါတယ္။) ဒါေၾကာင့္ ေဆးေသာက္ျပီး ပိုးအေရအတြက္ သတ္မွတ္ထားတဲ့ ပမာဏေအာက္ ေရာက္သြားတဲ့ HIV ေရာဂါ ပိုးကူးစက္ခံထားရတဲ့ ေ၀ဒနာသည္ေတြကို ေပ်ာက္ကင္းျပီလို႔ မေျပာနိုင္တာျဖစ္ပါတယ္ ။ ဘာေၾကာင့္လဲ ဆိုေတာ့ ထိုဗိုင္းရပ္စ္ေတြဟာ ဘယ္အခ်ိန္မွာ ပြားမလဲဆိုတာ မေျပာနိုင္တာ ေၾကာင့္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ေ၀ဒနာရွင္ေတြဟာ ေဆးစေသာက္ျပီးဆိုရင္ ဘ၀တစ္သက္လံုး ေဆးသံုးစဲြေနရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္ရဲ့ ညႊန္ၾကားခ်က္မပါဘဲ ဘာအေၾကာင္းနဲ႔မွ ရပ္လို႔မရပါဘူး။
 

ART ေဆးေသာက္တာဟာ တျခားေဆးေတြ ေသာက္ရတာထက္ခက္ပါတယ္။ မနက္တစ္လံ့ုး ညတစ္လံုး ဒါမွမဟုတ္ တစ္ေန႔တစ္လံုးေသာက္ရံုနဲ႔ ေဆးရဲ့အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈကို အျပည့္အ၀မရနိုင္ပါဘူး။ ၁၂နာရီျခားေသာက္ရတဲ့ေဆးဆိုရင္ ၁၂နာရီျခား အတိအက် ေသာက္ရပါတယ္။ ၂၄ နာရီတစ္ခါေသာက္ရတဲ့ေဆးေတြကို ၂၄နာရီျခား တစ္ခါေသာက္မွသာ ေဆးအာနိသင္ကို အျပည့္အ၀ ရပါတယ္။ ၁၅ မိနစ္ထက္ပိုျပိးေနာက္က်လို႔မရပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ လူနာေတြ ေဆးမေသာက္ခင္မွာ သူတို႔ရဲ့အလုပ္အကိုင္ ၊ လူေနမႈဘ၀နဲ႔ သင့္ေလ်ာ္မဲ့ ေဆးေသာက္ခ်ိန္ကို ေ၀ဒနာရွင္ေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးခန္း၀င္စဥ္မွာ သူတို႔ကို ေရြးခ်ယ္ဆံုးျဖတ္ခိုင္းတာျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ မနက္ ၈နာရီ ည၈နာရီ သို႔မဟုတ္ ည၈နာရီ ေနာက္ေန႔ည ၈နာရီ စသည္ျဖင့္ ေဆးအမ်ဳိးအစားေပၚမူတည္ျပီး ေသာက္ရပါတယ္။ ေဆးမေသာက္ခင္မွာ အားေဆးေတြနဲ႔ ၂ ပတ္ ၃ ပတ္ခန္႔ ေဆးေသာက္ ေလ့က်င့္နိုင္လွ်င္ပိုေကာင္းပါတယ္။ ေဆးေသာက္ခ်ိန္တိက်ေအာင္ပါ။

လူနာေတြ အေနနဲ႔ ေဆးေသာက္တဲ့အခါမွာ ေနာက္က်ခဲ့ရင္ ေဆးရဲ့အာနိသင္ေတြက ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာေလ်ာ့က်သြားပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာ တခ်ဳိ႕ပိုးေတြကသူတို႔သဘာ၀အတိုင္း အသက္ဆက္ရွင္ေအာင္ၾကိဳးစားျပီး ဒီေဆးေတြကို တြန္းလွန္ကာ ေဆးယဥ္ပါးေအာင္ (drug reistance) ၾကိဳးစားပါေတာ့တယ္။ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါပိုးဟာ ေဆးတစ္မ်ဳိးကို ယဥ္ပါးေအာင္လုပ္နိုင္ျပီးဆိုရင္ က်န္တဲ့ ၂ မ်ဳိးကိုပါ ဆက္လက္ယဥ္ပါးေအာင္ လုပ္ဖို႔မခဲယဥ္းေတာ့ပါဘူး။ ဥပမာ-အိမ္တစ္အိမ္ကို အေစာင့္ ၂ ေယာက္နဲ႔ ၃ ေယာက္ထားတဲ့အခါ ၃ ေယာက္က ပိုလံုျခံဳသလိုပါ။ ေဆး ၂ မ်ဳုိးပဲ အလုပ္လုပ္နိုင္တဲ့အခ်ိန္မွာ ဗိုင္းရပ္စ္ပိုးေတြ မပြားေအာင္ ထိန္းထားရာကေန ပိုလြတ္ထြက္ျပီး အခ်ိန္ ၃ လကေန ေျခာက္လ အတြင္းမွာပဲ တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ေဆးအားလံုးကို ယဥ္ပါးသြားပါလိမ့္မယ္။

အဲဒီအခါ ဒုတိယတန္းစား အတြက္ ဖယ္ထားတဲ့ ေဆးေတြကသာ ပိုးကို နွိမ္နင္းနိုင္ေတာ့မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒုတိယတန္းစားမွာရွိတဲ့ေဆးေတြယဥ္ပါးသြားရင္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔လို ဖြင့္ျဖိဳးဆဲ နိုင္ငံေတြအေနနဲ႔ ကုသမႈ ေဆးရရွိမႈေတြကို လက္လွမ္းမွီမွာ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး။ ဒါဆို အဲဒီလိုေဆးယဥ္ပါးမႈ အႏၱရာယ္က ကင္းေ၀းေအာင္ ဘယ္လိုလုပ္ၾကမလဲ။

ေရာဂါကူးစက္ခံရမႈမွာ ေဆးယဥ္ပါးတဲ့ ပိုးရဲ့ ကူးစက္ခံရမႈရွိနိုင္ေပမယ့္ ယခုထက္ထိ ေလ့လာခ်က္မ်ားကေတာ့ ေဆးယဥ္ပါးမႈအမ်ားစုဟာ မိမိကိုယ္တြင္းမွာ၀င္ေရာက္ျပီးမွသာ ျဖစ္ေစနိုင္တာ မ်ားတာကို ေတြ႕လာရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေဆးမေသာက္ခင္နဲ႔ ေဆးေသာက္ေနစဥ္တစ္ေလွ်ာက္လံုးမွာ ေဆးရဲ့ဆိုးက်ဳိး ေကာင္းက်ဳိး ေတြကိုနားလည္ျပီး ART ေဆးကို စဲြစဲြျမဲျမဲ ဆရာ၀န္ ညႊန္ၾကားတဲ့အတိုင္း ေသာက္ပါမယ္ဆိုတဲ့ ကတိသစၥာကို မိမိကိုယ္ကိုေပးနိုင္မႈ (commitment) ဟာ ART ေဆးေသာက္ရာမွာ အေရးပါတဲ့ အခ်က္ေတြထဲက တစ္ခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္

၂။ အဲဒီ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါ ကုသတဲ့ ဌာနေတြမွာ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအတြက္ နွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပး အစီအစဥ္ေတြ ရွိတာမို႔ ကိုယ့္မွာ ရွိတဲ့ CD4 ပမာဏ အလိုက္ တက္သင့္တဲ့ နွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပး အစီအစဥ္ေတြကိုတက္ေရာက္ရပါမယ္။ အဲဒီအထဲမွာေတာ့ အေျခခံ က်န္းမာေရးပညာေပးျခင္း၊ CD4 ပမာဏ ျမင့္ေနစဥ္အတြင္း ေဆာင္က်ဥ္းရမဲ့ လူေနမႈစနစ္မ်ားကို ပညာေပး ေဆြးေႏြးျခင္း၊ ခုခံအားက်ဆင္းျခင္းရဲ့ ေနာက္ဆက္တဲြေၾကာင့္ ၀င္လာမဲ့ေရာဂါပိုးမ်ားအေၾကာင္းကို ပညာေပးျခင္း၊ မိမိေၾကာင့္ မိမိ မိသားစုနဲ႔ ပတ္၀န္းက်င္မွာ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါ ပိုမိုမျပန္႔ပြားေအာင္ ေနထိုင္နည္းမ်ား၊ ခုခံအားက်ဆင္းမႈေရာဂါ ကူးစက္ျခင္း ခံရသူမ်ားနဲ႔ သားဆက္ျခား စီမံကိန္းမ်ား၊ ေန႔စဥ္စားတဲ့ အစားအစားမ်ားမွာ အာဟာရဓာတ္ ျပည့္၀ေအာင္ ပါ၀င္မႈအတြက္ ပညာေပးျခင္း စတာေတြ ပါ၀င္မွာျဖစ္ပါတယ္။

၃။ CD4 နဲ႔အျခားေသာ ေရာဂါလကၡဏမ်ားအရ ေ၀ဒနာရွင္ဟာ ART စေသာက္ဖို႔ အခ်က္အလက္ ေတြနဲ႔ျပည့္စံုျပီလို႔ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ဆရာ၀န္က ဆံုးျဖတ္ျပီးတဲ့ ေနာက္မွာ ေဆးေသာက္တဲ့အခါ ေဆးရဲ့ေကာင္းက်ဳိး၊ ေဘးထြက္ဆိုးက်ဳိးမ်ားကို ရွင္းလင္းေျပာေပးတဲ့ ေဆးစ မေသာက္ခင္ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး ပညာေပး (Pre ART counseling) အစီအစဥ္မ်ားကို တက္ေရာက္ရပါမယ္။ ဒီအစီအစဥ္ေတြကေတာ့ နိုင္ငံေတြအလိုက္ ကဲြျပားမႈရွိျပီး ကၽြန္ေတာ္ လက္ရွိ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ အာဖရိက အေရွ႔ပိုင္းနိုင္ငံတစ္ခုျဖစ္တဲ့ တန္ဇနီးယားနိုင္ငံမွာေတာ့ အနည္းဆံုး ၃ ခါ ေပးေလ့ရွိပါတယ္။ ပညာေပး အစီအစဥ္တိုင္းဟာ တစ္ဦးခ်င္းစီ ပညာေပးစနစ္ျဖစ္ျပီး။ တတိယၾကိမ္ေျမာက္ပညာေပး မွာေတာ့ ေ၀ဒနာရွင္ကို ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္မယ့္သူနဲ႔တကြ ပညာေပးတာျဖစ္ပါတယ္။ ပညာေပးစနစ္ဟာ တကယ္ ထိေရာက္မႈ ရွိမရွိကို တာ၀န္က် ကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္ က ျပန္လည္ၾကည့္ရႈေလ႔ ရွိပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအေနနဲ႔ ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပး အခန္းစဥ္တိုင္းကို ေသေသခ်ာခ်ာ နားလည္ သေဘာေပါက္ေအာင္ ၾကိဳးစားရပါမယ္။ ေဆးရဲ့ ေကာင္းက်ဳိးဆိုးက်ဳိးနဲ႔တျခား ျဖစ္လာနိုင္တဲ့ လကၡဏာမ်ားကို နားလည္မွသာ ေဆးေသာက္ျခင္းကို စသင့္ပါတယ္။ ေဆးေဘးက်ဳိးေတြ နားမလည္ပဲ ေဆးေသာက္မိတဲ့အခါ ေဆးဆိုးက်ဳိးေတြကို မခံနိုင္လို႔ ရပ္ပစ္တဲ့ ေဘးကကင္းေ၀းေအာင္ပါ။

၄။ ေဆး စ ေသာက္ျပီးတဲ့ ေနာက္ပိုင္းမွာ ေရတိုေရရွည္ ဆိုးက်ဳိးမ်ားျဖစ္ေပၚလာတဲ့ အခါ သင့္ရဲ့သက္ဆိုင္ရာ ကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္ဆီနဲ႔ အျမန္ဆံုးေတြ႕ဆံုသင့္ပါတယ္။ ကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္ရဲ့ ညႊန္ၾကားမႈမရွိဘဲ ဘယ္ ART ေဆးကိုမွ မရပ္ရပါဘူး။

၅။ ကူးစက္ေရာဂါပိုးကုသဌာနရဲ့ အပတ္စဥ္ လုပ္ငန္းစဥ္တိုင္းမွာ တစ္ဦးခ်င္း ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပးျခင္း၊ အုပ္စုလိုက္ နွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြးပညာေပးအစီအစဥ္မ်ား ရွိမွာမို႔ ေ၀ဒနာရွင္မ်ားအေနနဲ႔ အဲဒီပညာေပး အစီအစဥ္မ်ားကို မပ်က္မကြက္ တက္ေရာက္သင့္တဲ့အျပင္ မိမိကိုယ္တိုင္လည္း မိတ္သဂၤဟမ်ားနဲ႔ ႏွီးေႏွာဖလွယ္မႈမ်ား၊ မိတ္ဆံုပဲြမ်ား အားတက္သေရာ ပါ၀င္သင့္ပါတယ္။

၆။ အျခားေသာေရာဂါေၾကာင့္ ေဆးရံုေဆးခန္းမ်ား တက္ရလွ်င္လည္း သင္ေသာက္သံုးေနတဲ့ ေဆးမ်ားအေၾကာင္း အျပည့္အစံု ေျပာျပသင့္ပါတယ္။ ဒါမွသာ ထိုဆရာ၀န္မွ တဆင့္ ကၽြမ္းက်င္တဲ့ ကူးစက္ေရာဂါကုဆရာ၀န္မ်ားနွင့္ ဆက္သြယ္ကာ သင့္အတြက္ အသင့္ေလ်ာ္ဆံုး၀န္ေဆာင္မႈကို ရရွိနိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။

၇။ ART ေဆးဆိုတာ ဘ၀ သက္တမ္းတစ္ေလွ်ာက္လံုး ေသာက္ရတဲ့ေဆးမို႔ ေ၀ဒနာရွင္ေတြဟာ တခါတေလမွာ ကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္နဲ႔ ေန႔တဓူ၀ လုပ္ရတာ ေတြ႕ဖို႔ ပ်င္းရိတာ ၊ အေလးမထားတာမ်ဳိး၊ ငါဒီေဆးခန္းကို ခဏခဏသြားေနရလို႔ လူေတြမ်ား ငါ့ကိုပစ္ပယ္ထားမလား စတဲ့ သိမ္ငယ္မႈမ်ဳိးေတြလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ အဲဒီလိုအခါမ်ဳိးမွာလည္း မိမိကိုယ္ကို သတိေပးျပီး ကၽြမ္းက်င္ဆရာ၀န္နဲ႔ ပံုမွန္ေတြဟာ သင့္ေလ်ာ္တဲ့ ပံုမွန္က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈေတြ ေဆးစစ္ျခင္းေတြကို ျပဳလုပ္ရပါမယ္။ ဒါမွသာ အကယ္၍ သင့္မွာ ေဆးယဥ္ပါးမႈျဖစ္ခဲ့ရင္ အျမန္ဆံုး သိနိုင္ျပီး ထိေရာက္တဲ့ ကုသမႈအသစ္ကို ရယူနိုင္မွာပါ။

ကၽြန္ေတာ္က ဒီေဆာင္းပါးကို “ကူးစက္က်ေရာဂါ ကုထံုး နွင့္ ကတိသစၥာ” လို႔ ေခါင္းစဥ္တပ္ေတာ့ သူငယ္ခ်င္းေတြက ကတိသစၥာကို ခ်စ္သူလင္မယား အေပၚထားတဲ့ ကတိသစၥာနဲ႔ အမွတ္မွားၾကပါတယ္။ တကယ္ေတာ့ “ေဆးကို စဲြစဲြျမဲျမဲ ဆရာ၀န္ ညႊန္ၾကားတဲ့အတိုင္း ေသာက္ပါမယ္ဆိုတဲ့ မိမိကိုယ္ကိုေပးတဲ့ “ကတိသစၥာ”ပါ။ ကတိသစၥာ တည္ႏိုင္ၾကပါေစ။

ကိုးကား  : 1.François Clavel MD, and Allan J. Hance, M.D. HIV Drug Resistance.
                 The new england journal of medicine. march 4, 2004.

               : 2.HIV drug resistance program, HIV department. WHO. Minimizing the
                 emergence and transmission of HIV resistance

              : 3. National Guidelines for the management of HIV and AIDS 2009

              : 4. WHO guidelines of Antiretroviral therapy for HIV infection in
               adults and adolescences , 2006

              : 5.Ruxrungtham K. Antiretroviral Therapy. Chulalongkorn University, and
               HIV-NAT, Thai Red Cross AIDS Research Centre; Bangkok, Thailand